Je hebt de term misschien wel eens horen vallen: hypercalvinisme. Soms wordt het gebruikt als scheldwoord voor alles wat ‘zwaar in de leer’ is. Iemand die vasthoudt aan de uitverkiezing wordt dan al snel een hypercalvinist genoemd.
Maar klopt dat wel? Is iedereen die de uitverkiezing belijdt een hypercalvinist? En als dat niet zo is, wat leert het hypercalvinisme dan wél? In dit artikel duiken we in de definitie van deze term.
Laten we om te beginnen een misverstand uit de weg ruimen. Het hypercalvinisme is niet hetzelfde als ‘gewoon’ calvinisme of de leer van de Dordtse Leerregels.
Vaak denken mensen: ‘Calvinisten geloven in de uitverkiezing en zeggen dat de mens van zichzelf niet wil geloven. Hypercalvinisten zullen dat dan wel nóg sterker geloven.’
Dat is niet terecht. De Bijbel leert ons inderdaad dat de mens van zichzelf dood is in zonden en misdaden (Ef. 2:1) en dat God soeverein verkiest. Dat is de klassieke gereformeerde leer. Als je dat gelooft, ben je dus geen hypercalvinist, maar gewoon Bijbels en gereformeerd. Het woordje ‘hyper’ suggereert dat hypercalvinisten de leer van Calvijn alleen maar wat extra aanzetten, maar in werkelijkheid laten ze juist belangrijke delen van de Bijbel weg.
Wat maakt iemand dan wel tot hypercalvinist? Het draait eigenlijk om twee grote ontkenningen. Waar de Bijbel twee dingen naast elkaar laat staan (Gods soevereiniteit en onze verantwoordelijkheid), schrapt het hypercalvinisme er één weg.
De kern van het hypercalvinisme bestaat uit deze twee punten:
Het resultaat? Een prediking waarin je vooral moet afwachten en speuren naar kenmerken in jezelf, in plaats van vluchten tot Christus.
Je vraagt je misschien af: als de Bijbel en de Dordtse Leerregels zo duidelijk zijn over het aanbod van genade, hoe komen mensen dan tot deze afwijkende leer?
Het hypercalvinisme is vooral in de 18e eeuw in Engeland groot geworden. Het ontstond eigenlijk uit een menselijke manier van denken. Mensen wilden de Bijbel ‘logisch kloppend’ maken. De redenering was als volgt: ‘Als God niet iedereen wil redden (uitverkiezing), dan is het onmogelijk dat Hij oprecht iedereen roept.’
Zie je wat er gebeurt? De menselijke logica wordt boven de Bijbel geplaatst. Omdat wij met ons verstand niet kunnen begrijpen hoe Gods verkiezing en Zijn welmenende aanbod van genade samengaan, schrapt het hypercalvinisme het aanbod maar gewoon.
Dit lijkt misschien een vrome manier om God alle eer te geven, maar uiteindelijk is het hoogmoed. We denken het beter te weten dan wat God in Zijn Woord heeft geopenbaard. De bekende Schotse theoloog John Duncan zei het ooit heel treffend: ‘Het hypercalvinisme is een huis zonder deur.’ Mensen die weten dat ze uitverkoren zijn zitten veilig binnen in het huis, maar er is geen deuropening waardoor een zondaar naar binnen kan.
Het hypercalvinisme is niet zomaar een theoretische discussie voor diepe denkers. Het is levensgevaarlijk voor ons geloofsleven. Lees daarover verder in het boek op deze website: De gevaren van het hypercalvinisme.
Het is de mens eigen om je zaligheid zelf te willen verdienen. Van nature vinden we het heerlijk om kenmerken te zoeken om aan onze waardigheid te bewijzen. Dan zijn we in ons eigen oog geschikt-en een adres voor “genade”! Dat zogenoemde “paapje” komt dan in een schijnbaar niet Rooms jasje ons hart binnen. Als we dan daarbij nog het juiste gelaad en gewaad ten toon spreiden, dan zijn we “hyper” !
“Moeilijkheden ontstaan uit verwarde gedachten over de juiste orde van de waarheid. Een misplaatste waarheid is soms schadelijker dan een feitelijke dwaling. In onze uiteenzetting van de Leer moeten we rekening houden met de orde die God van de zaken geeft, zowel als met de zaken zelf. Wanneer u het eenvoudigste probleem in de meetkunde wilt oplossen, moeten de figuren niet alleen juist zijn, maar ook in een juiste orde geplaatst worden. Zo is het ook met de leerstukken van Gods Woord. Sommige schijnen ze in verkeerd uitgezochte delen of verwarde bundels door elkaar te werpen, alsof het er voor de hoorders of lezer weinig aan toedoet welke orde wordt aangehouden, mits zekere waarheden alleen onderscheiden worden uiteengezet.
Deze roekeloze verwarring heeft bij bekommerde zielen veel moeite veroorzaakt. Een Evangelie waarin de verkiezing voorop geplaatst wordt, is niet het evangelie van de apostelen, ofschoon een Evangelie waarin de verkiezing geloochend wordt evenmin het Apostolische Evangelie is. Het ware Evangelie bestaat niet hierin dat Christus voor de uitverkorenen gestorven is, noch dat hij voor de gehele wereld gestorven is. De uitnemendheid van het Evangelie is niet gelegen in de bekendmaking van de aantallen die zalig worden, maar in de afkondiging van de grote verzoening zelf.
Sommigen, van wie wij veronderstellen dat zij de ‘vorm van de gezonde woorden’ vasthouden, stellen ons een loutere ontwrichting van het Evangelie voor. De verschillende waarheden worden zo door elkaar gegooid, waardoor zij, hoewel zij alle voorkomen, toch geen uitwerking hebben. Op deze wijze heffen zij elkaar op, waardoor de zondaar ervan wordt weerhouden om het goede nieuws hieruit te halen dat zij bij een juiste weergave ten stelligste bevatten. Indien de verzen van de Brief aan de Romeinen verwisseld of door elkaar heen gegooid worden, zou dat dan nog de Romeinenbrief kunnen zijn, al zou ieder woord er nog in voorkomen? Zo is het ook met het Evangelie als wij niet bij het begin beginnen. Wanneer wij bijvoorbeeld de zondaar vertellen wat hij moet doen voordat wij hem zeggen wat God gedaan heeft; indien wij hem aansporen om zijn eigen hart te onderzoeken voordat wij hem vertellen om het kruis van Christus te onderzoeken, nemen wij al de blijdschap van de goede tijding weg en prediken wij ‘een ander Evangelie’.”
Citaat uit het boekje Hoe krijg ik vrede met God? door Horatius Bonar.
Die uitdrukking van Duncan (huis zonder deur) wordt recht gedaan met te zeggen dat hij dit liet voorafgaan aan/volgen op het zeggen dat het arminianisme een deur zonder huis is.
Dat klopt, bedankt voor de aanvulling. Om het kort te houden heb ik in deze blogpost alleen het hypercalvinisme uitgelegd. Eerder heb ik al een blogpost geschreven over het arminianisme / remonstrantisme.
Het arminianisme en het hypercalvinisme hebben dezelfde bron: door menselijk logisch redeneren een kloppend systeem proberen te maken van de Bijbelse leer. Ze komen echter tot een tegenovergestelde conclusie. De bekende uitspraak van John ‘Rabbi’ Duncan laat dat heel kernachtig zien: ‘Het hypercalvinisme is een en al huis en geen deur; het arminianisme is een en al deur en geen huis.’ Deze uitspraak met bronvermelding en veel meer uitleg kun je vinden in het gedeelte over hypercalvinisme in het boek op deze website.
Ja… Maar helaas is het in de praktijk niet altijd zo zwart-wit en zijn er grijstinten waardoor het toch functioneert als hyper-calvinistisch.
Mijn naam, e-mail en site opslaan in deze browser voor de volgende keer wanneer ik een reactie plaats.
Ik meld mij aan voor de nieuwsbrief zodat ik op de hoogte wordt gehouden van nieuwe artikelen
Δ
Schrijf je in voor de nieuwsbrief en krijg een e-mail als er nieuwe artikelen zijn.
Het digitale boek op deze website bevat een diepgaande studie naar de historische discussies over het aanbod van genade. Ik laat zien hoe theologen sinds de Reformatie aankijken tegen het spanningsveld tussen Gods soevereiniteit en de menselijke verantwoordelijkheid. Daarnaast bespreek ik de verschillende dwalingen rondom dit thema en hoe de gereformeerde theologen hierop gereageerd hebben. Begin met lezen!
Or copy link
