Vind jij termen als ‘aanbieden’ en ‘aannemen’ verwarrend of zelfs verdacht? De puritein William Ames helpt ons om deze woorden helder en Bijbels te begrijpen.
William Ames (1576-1633), ook bekend onder zijn Latijnse naam Amesius, was een Engelse puritein. Hij vluchtte naar Nederland vanwege vervolging. Al vóór de Dordtse Synode (1618-1619) schreef hij boeken tegen het arminianisme. Daarom stelde men hem aan als theologisch adviseur van Johannes Bogerman, de voorzitter van de synode.
In zijn boek The Marrow of Sacred Divinity behandelt Ames allerlei theologische onderwerpen op een overzichtelijke manier. Elk onderwerp splitst hij zorgvuldig op in twee niet-overlappende delen, net zo lang totdat het niet meer verder opgesplitst kan worden.
Hoe word je een kind van God? Door de vereniging met Christus. Dat is een geestelijke relatie tussen Christus en de mens. Daardoor krijgt de gelovige recht op alle zegeningen die Christus geeft (1 Joh. 5:12; 1 Joh. 3:24).
Hoe komt die relatie tot stand? Doordat God mensen roept en hen bij Christus brengt. Deze roeping bestaat volgens Ames uit twee delen:
Op deze overzichtelijke manier legt Ames het aanbod van genade en het aannemen hiervan uit. Bij zowel het aanbieden als het aannemen laat hij onze verantwoordelijkheid en de noodzaak van het werk van de Geest naast elkaar staan. Hieronder ga ik dieper in op wat Ames bedoelt met uitwendig en inwendig aanbod, en hoe het aannemen passief én actief plaatsvindt.
Het uitwendige aanbod is de prediking van de belofte van Christus in het Evangelie. Volgens Ames gaat dit samen met de prediking van de wet. De wet wijst op zonde en schuld en verootmoedigt de zondaar (Rom. 7:7). De beloften van het Evangelie worden aan iedereen, zonder onderscheid, aangeboden, mét het bevel om te geloven.
Het inwendige aanbod is volgens Ames nodig om de beloften daadwerkelijk in bezit krijgen. Dit gebeurt door het werk van de Heilige Geest, Die geloof in het hart werkt. Ames houdt, net als Calvijn, Woord en Geest dicht bij elkaar. De Heilige Geest gebruikt altijd het Woord. Het inwendige aanbod gaat dus samen met het uitwendige aanbod. Ames zegt het zo:
Dit geloof wordt in ons gewerkt door de Heilige Geest, door middel van de bediening en prediking van het Evangelie. (…) Het wordt in ons gewerkt door het Evangelie, want in de belofte van het Evangelie wordt Christus ons aangeboden en voorgesteld; en de werking of kracht van de Heilige Geest vergezelt de prediking van het heilige Evangelie.
De combinatie van het uitwendige en inwendige aanbod leidt tot het aannemen van Christus. Hierdoor ontstaat een geestelijke relatie tussen Christus en de mens. Die mens wordt dan volledig bekeerd van zonde naar genade en van de wereld naar het volgen van Jezus. Daarom noemen we dit ook wel ‘bekering’ of ‘wedergeboorte’.
Volgens Ames is dit aannemen zowel passief als actief. Eerst werkt God passief een nieuw geestelijk begin in de wil van de mens (Ef. 2:5; Joh. 3:3). Dat gaat dieper dan alleen een verandering in je verstand (zie ook Dordtse Leerregels III/IV.11 ).
Door die veranderde wil gaat de mens actief handelen. Dit actieve aannemen is het bewust vertrouwen op Christus als je persoonlijke Verlosser. De Dordtse Leerregels III/IV.12 zeggen dit duidelijk:
En alsdan wordt de wil, zijnde nu vernieuwd, niet alleen van God gedreven en bewogen, maar, van God bewogen zijnde, werkt hij ook zelf. Waarom ook terecht gezegd wordt, dat de mens, door de genade die hij ontvangen heeft, gelooft en zich bekeert.
Door het werk van de Heilige Geest gaat een mens dus zelf ook ‘werken’. Hij bekeert zich en neemt door het geloof Christus aan.
Het is niet nodig dat we, uit angst voor het arminianisme, de termen ‘aanbieden’ en ‘aannemen’ vermijden. We moeten wél goed uitleggen wat we ermee bedoelen en daar kunnen de woorden die Ames gebruikt bij helpen. Samenvattend kunnen we van Ames leren:
Misschien vraag jij je af wat deze uitleg nu concreet voor jou betekent. Het betekent vooral dat je niet moedeloos hoeft te worden als je jezelf onbekwaam voelt om Christus aan te nemen. Ames laat zien dat geloof iets is wat God Zélf in je hart werkt. Tegelijkertijd mag je ook niet passief te blijven wachten tot er iets gebeurt. De uitnodiging van het Evangelie klinkt immers juist omdat God je ermee tot Christus wil brengen. Vraag daarom vrijmoedig aan God om de werking van Zijn Geest, Die jouw hart kan veranderen. En als je worstelt met vragen of twijfel: weet dat de Heere Jezus Zelf beloofd heeft: ‘Die tot Mij komt, zal Ik geenszins uitwerpen’ (Joh. 6:37). Je mag dus komen zoals je bent, niet omdat je zelf genoeg kracht hebt, maar omdat Zijn belofte genoeg is.
—————
Ik heb geprobeerd de termen aanbieden en aannemen zo helder en Bijbels mogelijk uit te leggen. Voor een uitgebreidere uitleg, inclusief alle Bijbelverwijzingen, kun je in het boek op deze website verder lezen over de systematische aanpak van Ames.
Beste Johan,
Je geeft bovenstaand een helder en Bijbels resumé. Tóch tackel je mijns inziens niet (geheel) het probleem zoals dat in ons land binnen de reformatorische gezindte speelt. Je geeft -via Ames- Gods kant en de verantwoordelijkheid van de mens goed weer. Het probleem is alhier dat men Gods kant laat meespelen in het denken en doen aangaande bekering en wedergeboorte of wedergeboorte en bekering. Dan wordt het niet denken en doen, maar denken en laten… Ook jij laat Gods kant (nog) meespelen, maar die moeten we niet laten ‘meespelen’ in de prediking/evangelieverkondiging. Dat vinden we niet in het N.T. en b.v. bij de puriteinen in de 17de en 18de eeuw. Als je dat niet zou doen zou je beschuldigd worden van arminianisme.
Met hartelijke groet, Douwe Scheepsma Szn
Beste Douwe,
Bedankt voor je reactie. Je geeft aan dat je de blogpost helder en Bijbels vindt. Maar je ziet een probleem in de reformatorische gezindte: we laten Gods kant ‘meespelen’ in de prediking. Zo zie je dat niet terug in het Nieuwe Testament en bij de puriteinen.
Ik proef je intentie om de volle verantwoordelijkheid bij de mens te leggen. Daar ben ik het op grond van de Bijbel mee eens. Tegelijk is het net zo goed waar dat we als mensen in een geestelijke doodstaat verkeren. Het levendmakende werk van de Heilige Geest is nodig. Dat verstopt het NT ook niet. Lees Johannes 6 maar eens. De Heere Jezus benadrukt daar meerdere keren de noodzaak van het trekkende werk van God de Vader. En tegelijk is de kernboodschap: kom tot Mij! Ik ben het Brood des levens en dat Brood wordt je nu aangeboden.
Ook bij de puriteinen zien we voortdurend dat spanningsveld. Ze benoemen ‘Gods kant’ wel degelijk. De nadruk ligt wel op de ruimte van het Evangelie. Zie: https://aanbodvangenade.nl/boek/westminster-assembly/puriteinse-theologie/aanbod-van-genade-in-vroege-puriteinse-theologie/
We moeten Gods soevereiniteit en de menselijke verantwoordelijkheid niet tegen elkaar uitspelen. Zie bijv.: https://aanbodvangenade.nl/blog/redeneer-evangelie-niet-weg/
de onderscheiding ”uitwendig en inwendig aanbad van genade” vind ik toch niet de meest gelukkige onderscheiding. Met deze onderscheiding scheppen we ruimte voor de gedachte dat het uitwendige aanbod niet voldoende is om tot Jezus Christus te komen maar dat er ook nog een inwendig aanbod bij moet komen. Maar het enige wat we namelijk nog nodig hebben bij het aanbod van genade is geloof en dat werk de Heilige Geest (zoals je aangeeft). Dus we hebben niet nog een inwendig aanbod nodig maar we hebben eenvoudig geloof nodig.
O barmhartige God en Vader, wij danken U van ganser harte, dat Gij uit grondeloze barmhartigheid ons Uw eniggeboren Zoon tot een Middelaar en offer voor onze zonden, en tot een spijze en drank des eeuwigen levens geschonken hebt; en dat Gij ons geeft een waarachtig geloof, waardoor wij zulke Uw weldaden deelachtig worden. (hier zie je die eenvoudige onderscheiding van de schenking van Christus in het evangelie en de schenking van geloof in het dank gebed volgens het formulier van het heilig avondmaal.)
Nu lees ik dit ook wel bij jouw en bij Ames maar door dit soort woord gebruik is het goed mogelijk dat we de deur op een kier zetten voor de gedachte dat het uitwendig aanbod niet genoeg is om te mogen komen tot Jezus.
Nu leert de Bijbel ons duidelijk dat niemand tot de Heere kan komen tenzij hij getrokken word maar dat betekend niet dat er enig gebrek is in het ”uitwendig aanbod”. Sterker nog uitwendig en inwendig liggen veel dichter bij elkaar als vaak word aangenomen. Als ik namelijk Mattheus 13 lees dan blijkt dat het uitwendig aanbod (het goede zaad) bij alle toehoorders in het hart komt dus inwendig:
”Als iemand dat Woord des Koninkrijks hoort en niet verstaat, zo komt de boze en rukt weg hetgeen ín zijn hárt gezaaid was; deze is degene die bij den weg bezaaid is.”
Juist in dit gedeelte van Gods Woord zien we hoe het aanbod van genade functioneer. Van nature leggen we het Woord naast ons neer ál ontvangen we de algemene werking van de Heilige Geest (het zaad op steenachtige grond) maar door de genade van de Heilige Geest valt het in goede aarde en draagt het vrucht.
Hartelijke Groeten,
Rene
Beste Rene,
Bedankt voor je reactie. Ik begrijp je zorg: als alle nadruk valt op het ‘inwendig aanbod’ dan kan dit mensen tegenhouden om naar Christus te vluchten en in plaats daarvan te zoeken in zichzelf of het ‘inwendig aanbod’ al wel gedaan is. Tegelijkertijd is het óók waar dat zonder het werk van de Heilige Geest niemand tot Christus zal gaan.
Hoe moeten we hier nu mee omgaan? Daarvoor kunnen we het beste luisteren naar de Heere Jezus Zelf. Zie:
– Wedergeboorte en geloof: lessen uit het nachtelijke gesprek met Nicodémus – Hoe preekt de Heere Jezus?
Hartelijke groet, Johan
Mijn naam, e-mail en site opslaan in deze browser voor de volgende keer wanneer ik een reactie plaats.
Ik meld mij aan voor de nieuwsbrief zodat ik op de hoogte wordt gehouden van nieuwe artikelen
Δ
Schrijf je in voor de nieuwsbrief en krijg een e-mail als er nieuwe artikelen zijn.
Het digitale boek op deze website bevat een diepgaande studie naar de historische discussies over het aanbod van genade. Ik laat zien hoe theologen sinds de Reformatie aankijken tegen het spanningsveld tussen Gods soevereiniteit en de menselijke verantwoordelijkheid. Daarnaast bespreek ik de verschillende dwalingen rondom dit thema en hoe de gereformeerde theologen hierop gereageerd hebben. Begin met lezen!
Or copy link
