Was Spurgeon een hypercalvinist of geloofde hij in de vrije wil?

In mijn vorige blogpost zagen we dat het hypercalvinisme een ‘huis zonder deur’ is. Het hypercalvinisme ontstond in de 18e eeuw in Engeland, maar steekt regelmatig de kop op in de kerkgeschiedenis. Hoe ging de bekendste prediker uit de 19e eeuw hiermee om? Je hebt vast weleens gehoord van Charles Haddon Spurgeon (1834-1892), de ‘prins der predikers’. Het opvallende aan Spurgeon is dat hij door bijna iedereen wordt geclaimd. Zowel evangelische christenen als overtuigde calvinisten zien hem graag als hun grote voorbeeld. Tegelijk noemden arminianen Spurgeon een hypercalvinist en bestempelden hypercalvinisten hem als een arminiaan.

Waar stond hij nu echt? Was Spurgeon een hypercalvinist? Of neigde hij toch naar de vrije wil? Het antwoord is verrassend: Spurgeon weigerde te kiezen. Waar wij vaak proberen de Bijbel logisch kloppend te maken, liet Spurgeon de geheimenissen gewoon staan.

In dit artikel bekijken we hoe hij koers hield tussen twee diepe afgronden.

Was Spurgeon een hypercalvinist?

Spurgeon hield zielsveel van de gereformeerde leer, maar hij voerde een felle strijd tegen het hypercalvinisme. Eigenlijk vond hij die term zelfs verkeerd gekozen. Het woord ‘hyper’ suggereert dat het gaat om ‘extra’ of ‘zwaarder’ calvinisme, alsof het een overtreffende trap zou zijn.

Volgens Spurgeon was het geen verschil in gradatie, maar een verschil tussen goed en fout. Waar een ware calvinist zijn menselijke logica ondergeschikt maakt aan de Bijbel, doet een hypercalvinist het omgekeerde: hij dwingt de Bijbel in een logisch menselijk systeem. Spurgeon zei dan ook treffend: ‘Ik geloof niet minder dan zij, maar ik geloof méér.’ Want hij hield vast aan de Bijbelse waarheden die zij weglieten om hun redenatie kloppend te maken.

Volgens Spurgeon gaat het hypercalvinisme op de volgende vier manieren de fout in:

• Het beperkt de Evangelienodiging tot ontdekte zondaren. Hypercalvinisten durven het Evangelie niet aan iedereen te verkondigen. Ze zeggen: ‘Een dode zondaar kun je niet oproepen om te geloven, dat heeft geen zin.’ Ze wachten tot iemand kenmerken van wedergeboorte vertoont (zoals zondebesef) voordat ze Christus aanbieden. Spurgeon vond dit vreselijk. Hij vergeleek zulke predikers met de priester in de gelijkenis van de barmhartige Samaritaan: ze lopen met een boog om de gewonde zondaar heen omdat ze ‘geen goed nieuws voor die arme stakker hebben’. Spurgeon preekte juist dat het Evangelie beschikbaar is voor de slechtste van de slechten, ongeacht wat ze voelen.
• Het haalt de grond van het geloof uit Gods Woord en legt die in het gevoel. Doordat hypercalvinisten de beloften alleen richten aan ‘vermoeiden en belasten’ gaat een luisteraar op zoek in zichzelf: ‘Heb ik wel genoeg last van mijn zonde? Is mijn hart wel gebroken?’ Dit leidt tot lijdelijkheid of wanhoop. De grond om te geloven ligt volgens Spurgeon niet in jouw gevoel of gesteldheid, maar in Gods bevel. Hij zei: ‘Kom tot Christus omdat u schuldig bent, niet omdat het zien van uw schuld u geschikt heeft gemaakt.’ Zelfs als je geen enkel goed gevoel in jezelf kunt vinden, mag je op Jezus vertrouwen, want Hij werpt niemand uit die tot Hem komt.
• Het minimaliseert de menselijke verantwoordelijkheid. De menselijke logica zegt: als we onmachtig zijn om te geloven, kunnen we ook niet verantwoordelijk worden gehouden als we het niet doen. Spurgeon weigerde deze conclusie. Hij zette zijn hoorders klem tussen hun onmacht (zodat ze hulp zoeken bij God) en hun plicht (zodat ze beseffen dat ze schuldig zijn als ze Christus afwijzen). Hij preekte de paradox: God is soeverein én de mens is voor de volle honderd procent verantwoordelijk.
• Het ontkent Gods liefde voor zondaren. Hypercalvinisten redeneren vaak: als God bepaalde mensen heeft uitverkoren, kan Hij geen liefde hebben voor de anderen. Dit resulteert in een beeld van God Die alleen maar boos en straffend is. Spurgeon waarschuwde hiertegen: God is óók liefde. Hij is veel gewilliger om te redden dan wij denken! In zijn preken smeekte Spurgeon zondaren om niet te redeneren over Gods verborgen besluiten, maar te vluchten naar Zijn open armen.

Samengevat probeert het hypercalvinisme zondaren eerst theologie te leren voordat ze in Jezus mogen geloven. Spurgeon draaide het om, hij zegt:

Zondaren, ik spreek u aan met woorden van leven. Jezus heeft niets van u nodig, helemaal niets, niets wat u doet, niets wat u voelt; Hij geeft zowel het doen als het voelen. Haveloos, berooid, zoals u bent, verloren, verlaten, eenzaam, zonder goede gevoelens en zonder goede hoop – Jezus komt naar u toe en spreekt u vol medelijden aan: ‘Die tot Mij komt, zal Ik geenszins uitwerpen.’ 

Geloofde Spurgeon in de menselijke vrije wil?

Er bestaat een hardnekkig misverstand dat Spurgeon wel een aanhanger van het arminianisme (de leer van de vrije wil) moest zijn, omdat hij zo ruim en indringend het Evangelie preekte. Niets is minder waar. Feitelijk bestreed Spurgeon het arminianisme nog veel feller dan het hypercalvinisme. Waarom? Omdat in zijn tijd de meeste kerken volstroomden met de gedachte dat de mens zelf voor God kan kiezen. Spurgeon zag dit als een aanval op de eer van God.

Zijn bezwaren tegen de leer van de vrije wil zijn samen te vatten in drie punten:

• Het maakt de redding onzeker. Arminianen geloven dat Christus voor iedereen is gestorven, en dat het aan de mens is om deze genade aan te nemen. Dit maakt onze redding onzeker, omdat het dan afhankelijk is van onze keuze en onze volharding daarin. Spurgeon vond deze algemene verzoening een vreselijke gedachte. Het zou betekenen dat Christus stierf voor mensen die uiteindelijk toch verloren gaan, en dat Zijn bloed dus krachteloos kan zijn. Spurgeon hield vast aan de particuliere verzoening: Christus stierf effectief voor Zijn schapen. Let op: Spurgeon waarschuwde wel dat we het geloof niet verkeerd moeten definiëren. Geloven is niet: ‘geloven dat Jezus voor mij gestorven is’ (want dat weet je pas achteraf). Geloven betekent dat je je vertrouwen stelt op Jezus Christus.
• Het leidt tot een nieuwe vorm van wetticisme. Als de doorslaggevende factor bij mijn redding mijn eigen keuze is, dan wordt geloven een prestatie. Spurgeon noemde dit een vorm van hoogmoed. Hij zei: ‘Wanneer een mens zegt: “Ik kan bidden, ik kan geloven”, dan staan de zelfgenoegzaamheid en arrogantie op zijn voorhoofd getekend.’ Het arminianisme probeert de mens overeind te helpen (‘Jij kunt dit!’), terwijl Spurgeon de mens juist aan de grond wilde krijgen (‘Heere, red mij, want ik kan het niet!’).
• Het ontkent onze totale verdorvenheid. Spurgeon geloofde dat de mens geestelijk dood is en dus geen ‘vrije wil’ heeft om voor het goede te kiezen. Alleen een wonder van de Heilige Geest (de wedergeboorte) kan ons levend maken. Hij had daarom een hekel aan de moderne uitspraak: ‘Geef je hart aan Jezus.’ Dat staat nergens in de Bijbel en suggereert dat wij God iets moois kunnen aanbieden. De Bijbelse oproep is: ‘Geloof in de Heere Jezus Christus!’ Dat is geen activiteit van een sterke wil, maar de noodkreet van een verloren zondaar.

Concluderend: Spurgeon was een volbloed calvinist. Hij leerde dat we gered worden door genade alleen, zonder dat onze ‘vrije wil’ daarin de doorslag geeft. Maar dat weerhield hem er nooit van die genade aan iedereen aan te bieden.

Spurgeon: geen hypercalvinist en tegen de vrije wil

Hoe kreeg Spurgeon Gods soevereiniteit en onze verantwoordelijkheid bij elkaar in zijn hoofd? Niet.

Spurgeon probeerde ze niet logisch met elkaar te rijmen. Hij stelde dat het systeem van de waarheid niet uit één rechte lijn bestaat, maar uit twee lijnen die parallel lopen. Je zou dit kunnen vergelijken met een spoorrails:

• De ene rail is: God is Koning (Hij verkiest en regeert).
• De andere rail is: De mens is verantwoordelijk (wij moeten geloven en ons bekeren).

Als je op het spoor staat en naar de horizon kijkt, lijken de twee rails in de verte samen te komen. Maar hier, waar wij staan, lopen ze naast elkaar. Voor ons beperkte menselijke verstand lijken deze twee waarheden met elkaar in strijd. Als God alles beslist, hoe kan ik dan verantwoordelijk zijn? En als ik moet geloven, hoe kan God dan alles beslissen?

Spurgeon weigerde echter de rails naar elkaar toe te buigen. Hij zei: ‘Ik hoef deze twee waarheden niet te verzoenen, want het zijn geen vijanden, maar vrienden.’ Ze komen samen in de eeuwigheid, bij de troon van God. Zo wijst Spurgeon ons de enige Weg tot behoud. Onze onmacht leert ons dat we hulp nodig hebben van God. Onze verantwoordelijkheid (Gods bevel) wijst ons waar we die hulp moeten halen: bij Gods Zoon, onze Heilbrenger.

Verder lezen over Spurgeon en hypercalvinisme?

Het is verleidelijk om een leerstellige positie in te nemen die we van A tot Z kunnen beredeneren. Spurgeon leert ons te buigen voor het Woord, ook als we het niet begrijpen. Wil je precies weten hoe Spurgeon de argumenten van zijn tegenstanders pareerde en wat wij daar vandaag nog van kunnen leren? In het digitale boek op deze website staat een uitgebreid hoofdstuk over zijn strijd met het hypercalvinisme en het arminianisme (inclusief bronvermelding van zijn hier geciteerde uitspraken).

Lees hier verder: Spurgeon tussen arminianisme en hypercalvinisme